Taalpuristen en taalpuree

T

Je hebt van die mensen die je elke zin verbeteren; zelf ken ik er ook zo één, zei de gek, en keek in de spiegel. Taal en taalgebruik zijn mij met de paplepel ingegeven. Mijn vader en moeder werkten beiden in het taalonderwijs, vandaar. Ik betrap mij erop dat ik andere mensen vaak de maat neem: hoe schrijven ze, hoe spreken ze. Ik ben een taalpurist. En er is niets ergers dan dat ik gewezen word op een domme, makkelijk te vermijden fout. Met zo’n rode pen naar andermans taaluitingen kijken doen meer mensen graag; in het algemeen voelt het goed om hen, die zich erop laten voorstaan nooit een fout te maken, op een misstap te betrappen. Toen ik laatst een goede vriend kon wijzen op een dt-fout, deed mij dat meer heimelijk genoegen dan voor onze vriendschap betamelijk was.

Maar wat nu is correcte taal? Taalontstaan is te vergelijken met de eruptie van een vulkaan: bovenin woedende roodgloeiende lava, onbeheerst naar alle kanten uitstromend, alles verwoestende op zijn pad, allengs afkoelend in rode stromen, tot verder onderaan de vulkaan, stollend, ingedamd, gestold, de vruchtbare laag bebouwd door de mens en ten langen leste: uitgeputte grond. Taal is roodgloeiende passie, kolkend, uitstromend naar alle kanten, eruptie van rauwe uitingen van de mens, ongebreideld, tot later, gehoorzamend, in vruchtbare banen geleid, bruikbaar, verbuigbaar en vervoegbaar, gebezigd en uiteindelijk ingeperkt, aangeharkt als aarde op een zerk. Het maakt nogal verschil of een jongen tegen zijn aanbeden meisje “liefste” murmelt of een uitgebluste man na 30 jaar huwelijk zijn vrouw paait met “schatje, pak jij een pilsje voor me”: daar is een lange weg gegaan intussen. Alleen het verkleinwoord al in “schatje” spreekt boekdelen, ergens verderop die weg spreekt iemand van zijn “vrouwtje”- om over de mannen èn vrouwen te zwijgen die het argeloos over hun “collegaatje” hebben…

Dat brengt mij op het volgende: je hebt fout taalgebruik en taalgebruik dat domweg fout is. Onder fout taalgebruik versta ik van die vautjes zoals “hij aanvaart” waar men “hij aanvaardt” bedoelt – vergissingen, typo’s, slordigheden, de spellingchecker negeren; onder taalgebruik dat domweg fout is vat ik alle foute redeneringen. Dat zijn eerder denkfouten, verbijsteringen van het verstand, het negeren van een zindelijkheid in redeneren.

Het eerste is vergeeflijk – al kan ik mij zoals gezegd enorm erom verkneukelen, een slechte karaktereigenschap die ik niet graag kwijt zou willen raken. Het tweede is veel erger, dat gebrek aan geestelijke hygiëne – niet het feit dat je kennelijk geen verstand hebt, maar dat je die onzindelijkheid ook nog eens van de daken schreeuwt. Onder die categorie schaar ik bijvoorbeeld al die nare reacties onder nieuwsberichten op internet, op Twitter, op Facebook en al die andere openbare ruimtes. Mij stoort daar niet eens zozeer het ontbreken van interpunctie, of de altijd twijfelachtige spelling, maar dat spreken vanuit de onderbuik – en onderbuiken zijn niet gemaakt om mee te spreken. In plaats van roodgloeiende lava komt daar een diarree van bruinachtig-gele smurrie uit – geen uiting van het diepst gekoesterde in een mens, maar halfverteerde, domme haat en door volksmenners aangewakkerde angst.

Er zijn natuurlijk wel tussenvormen van fout taalgebruik – meestal van commerciële aard. Ik weet niet of ik mij daar vrolijk of kwaad over moet maken. Taalpuree noem ik het maar voor het gemak. Kent u die tv-reclame van Plantur 39? “Sinds Plantur er is, zijn vrouwen over veertig niet meer bang voor haaruitval”, zo begint die. In die zin zit natuurlijk een makkelijk traceerbaar anglicisme (of is het een germanisme?). Taalkundige gemakzucht, Google Translate? Juist het feit dat het maken van zo’n reclame en de zendtijd veel geld kosten en er verder wel correct Nederlands gesproken wordt, doet mij het ergste vrezen: ze hebben die fout bewust laten zitten, om ons pootje te haken en onze aandacht te tackelen. Bovendien is ook de redenering hoogst twijfelachtig: alleen al het blote bestáán van dit wondermiddel is kennelijk genoeg om alle al dan niet reële angst voor haaruitval van vrouwen over veertig weg te nemen; ze hoeven het niet eens te gebruiken! Kom er maar eens om in de geneesmiddelindustrie…

Trouwens, geheime tip, ook al ben ik man en ver over veertig – ik weet nu waar ik mijn werkelijk schitterende haardos aan te danken heb: ik heb net nog een kopje fyto-caffeïne genuttigd. Zo’n kopje koffie van plantaardige oorsprong (fyto betekent plant) doet wonderen – maar niet te veel hè, en ook niet te jong gebruiken: want zoals bekend, krijg je daar groene haren van. En bovendien ga je daar heel raar van praten en nog veel vreemder van redeneren!

Ik wens iedereen een gelukkig 2016 toe, met veel gezond verstand, een snufje humor, een goed werkende spellingchecker en natuurlijk zo’n kopje fyto-caffeïne op zijn tijd!

6 reacties

For security, use of Google's reCAPTCHA service is required which is subject to the Google Privacy Policy and Terms of Use.

I agree to these terms.

  • Hoi Reinder,

    Jij en Siny ook een heel goed 2016 toegewenst!
    Een leuk stukje om het jaar mee te beginnen. Ik herken mezelf hier ook wel in. En ik ben niet de enige hier in huis. Ik kan er niets aan doen, het gaat vanzelf….ik kom als ik een krant lees altijd wel taalfouten tegen, tot mijn grote ergernis, want ik verwacht van een krant dat daar op hoog
    niveau met onze taal wordt omgesprongen .
    Ik moet je ook bekennen dat jouw “eruptie” mij wat dwars zit.
    De vergelijking op zich vind ik mooi gevonden!
    Tja die Plantur39….het is goed dat je ons vrouwen boven de veertig wijst op het feit dat het bestaan al voldoende is….scherp hoor.

    (tip: “Herinneringen” geschreven door Anna Dostojevskja)

    • Dank je wel Marion! Ja sorry, de vergelijkingen in deze column zijn nogal plastisch – laat jij je de eetlust niet ontnemen! En bedankt voor de tip – ik heb Anna Dostojevskja eens even op Wikipedia opgezocht. Lijkt mij een heel boeiende en sterke vrouw geweest te zijn. Weer een boek op mijn lijst…

  • Hallo Reinder,
    Die reclame van plantur stoort mij ook al tijden. Vooral ook omdat de volgende zin begint met uit te leggen wat er aan de hand is, in plaats van dat er wordt verteld waarom plantur dan zou helpen. Ik vind het een vreemde volgorde..
    “Hun” doen het niet goed 🙂

  • Hoi Reinder,
    ik verbeter meestal niet .. krijg je een slechte naam van. En in mijn geval zou het me ook niet goed lukken het op de juiste toon te doen, want juist die voutjes ergeren me enorm. Vooral op het werk. ‘Dat stuur je #$%$^naar de búrger!’
    Nee, als ik 2016 een beetje opgewekt door wil komen, moet ik niet ingaan op taalfoutjes en niet uitbarsten. Laat de taal dat inderdaad zelf maar doen!
    Ik wens jou een gelukkig, opgewekt en kritisch 2016, met véél inspiratie voor dit blog!
    Betsie

  • Vwb die crypto-caffee: het klinkt alsof jij zélf enige nare ervaring met dit goedje hebt gehad. Benieuwd wat voor bijproduct je er dan in hebt gegooid… Gelukkig is het toch nog goed gekomen, met die haardos – boven en onder de neus – dan. 😉

    Was getekend,

    Dries de Kale