De uitgang die wij mensen altijd zoeken Over de meneer Touba gedichten in “Ontsnappingen” (deel twee van het drieluik Labyrint), een reeks gedichten van Eva Gerlach.

afrikaanse-geneesheer-mr-rada

Op de Zuidlaarder markt komen mijn broer en ik elk jaar weer een kraampje tegen waar een bepaald smeersel aangeprezen wordt; het helpt tegen aambeien, hoofdluis, zweetvoeten, menstruatieklachten, psychische en lichamelijke ongemakken zoals schizofrenie en kanker. Kortom, hoe hebben we het ooit zònder kunnnen stellen! Nochtans bellen we de politie niet wegens misleiding of bedrog; we willen kennelijk, in de gezellige ambiance van zo’n markt, graag bedrogen worden.

De ‘meneer Touba’ uit de gedichtenreeks Ontsnappingen moeten we in die hoek van kwakzalverij zoeken – van die spirituele dwaalgeesten die je voorhouden: ‘geen leven zonder problemen, geen probleem zonder oplossing’. In voddige stencils of in de kleine annonces van een lokaal krantje kondigen ze hun sessies aan, waar je, weliswaar tegen betaling, van je problemen verlost zou worden. De mens wil kennelijk niet alleen bedrogen worden, maar vooral ook ontsnappen aan de logica van de daagse werkelijkheid, van het labyrint. 

Prof. Touba

Man van God en helderziende – Geen probleem zonder oplossing – Betaling na resultaat binnen de 2 dagen – 100 % garantie – 30 jaar ervaring – Groot helderziend medium.

Lost al uw problemen efficiënt op – Vergemakkelijkt het huwelijk (discretie verzekerd) – Teruggaven van affectie door telefoon, trouw, bescherming, serieus werk, succes in zaken, werk en spel. Attractie voor verkopers. Geneest de zieken. Hoe lang het ook duurt, werkt in alle domeinen. Als uw man of vrouw verdwenen is, kan ik hem/haar laten terugkomen nog diezelfde week. Kom me bezoeken en diegene die u verliet zal terugkomen zoals een hond naar zijn baas. Er is geen leven zonder problemen en geen probleem zonder oplossing. Ik ontvang alle dagen tussen 08.00 en 21.00 uur. Aarzel niet me te contacteren. EFFICIËNT WERK. 06 – XX XX XX XX

(Huis-aan-huis verspreid foldertje, geciteerd op http://www.grootinquisiteur.nl/index.php/20080317335/Rare-kostgangers/Christendom/Prof.-Touba.html )

Wie gaat er nu naar zo’n man? Niet iemand die recht van lijf en leden is en bij zijn volle verstand. Wel de moeder uit deze gedichtenreeks, die geestelijk aan het aftakelen is: ‘mijn moeder loopt door de kamer/op zoek naar een woord. Het woord heeft haar verlaten’. Meneer Touba gaat het echter niet om haar probleem – het gaat hem om haar geld: ‘…hebt u de duizend? / Ga toch zitten, wat mompelt u toch?’ Bovendien is er het grote verlies van haar man, kortweg geïntroduceerd als ‘Va’. Wat er gebeurd is, zullen we uit deze gedichten niet lezen, maar ‘Moe’ is voortdurend op zoek. Naar ‘Va’. En meneer Touba spiegelt haar voor dat er altijd een punt is waarop je met je oude leven samenvalt: ‘Je kunt gratis van leven/ ruilen’. Nu ja, niet bepaald gratis, dus, maar ‘il faut connaître Dieu’ – als je maar op God vertrouwt, vrij vertaald. Prachtig is het gedicht waarin het moment suprême beschreven wordt, het hele hocuspocus-ritueel waarin vader terugkeert, moeder haar lichaam aflegt en helemaal nieuw, opnieuw aantrekkelijk wordt voor Va.

Mooi is meneer Touba als hij zijn tafelkleed aantrekt,
azuurblauw met een gat in het midden, zijn hoofd
verblindend ingesmeerd met heilig vet.

het is het uur zegt hij. De haan geslacht,
twaalfhonderd cash, het bloed gaat mijn moeder bevrijden,
vlees in een koeltas. Dompo tata! Hoe hij wervelt:

het stormt in de kamers, een zucht uit het hout zo geweldig,
de vloer laat los, het huis rijst als een brood,
de verf barst, alle ramen knallen open

zijn kleed een hemel waaraan Va verschijnt
en mijn moeders lichaam valt van haar af als een jurkje
o ze is helemaal nieuw en Va buigt naar haar over

en het huis zakt in en meneer Touba rolt zijn kleed op,
pakt zijn tas, trekt zijn schoenen aan, vlucht.

De lafaard gaat dus snel op de vlucht, nadat hij het geld gecasht heeft en voordat de illusie uitgewerkt, in elkaar gezakt is. Als het allemaal bedrog is, waarom zien we dan toch allerlei wonderbaarlijke dingen gebeuren; ik denk omdat we het graag willen zien gebeuren. Bovendien bestaat er nog altijd zoiets als toeval – plofte de oliekachel bij ons op school ook niet altijd, als de wiskundeleraar een loodlijn neerliet?

‘Hoe ziet de wereld eruit er is niets veranderd’ – hoor hoe de dichteres de desillusie verwoordt, ‘Gewoon de slingerwereld van altijd.’ Die meneer Touba hoeft zich bij haar niet meer te vertonen, denk ik zo. Het verbaast mijn broer en mij eigenlijk zeer, dat die kraam met panacee-zalf elk jaar weer op dezelfde plaats staat – en dat men geen verhaal gaat halen. Kennelijk accepteert men de folklore. Of men schaamt zich, erin gestonken te zijn. Alleen voor de moeder lijkt alles nieuw. Maar er was niets, er is niets en het zal ook nooit meer wat voor haar worden… Behalve in haar verbeelding, dan. Dat is vast geen echte uitweg. Dat is tragiek.